Testament a spadek – co zrobić, jeżeli najbliższe osoby nie są ujęte w testamencie?

Zgodnie z obowiązującymi przepisami dziedziczenie może się odbywać na zasadach opisanych w Kodeksie Cywilnym lub na mocy sporządzonego testamentu. W przypadku dziedziczenia kodeksowego pozostawiony przez osobę zmarłą majątek należy się najbliższym krewnym, którzy są powołani do spadku w ściśle określonej kolejności. Z góry są ustalone również udziały w masie spadkowej, jakie przypadają poszczególnym osobom.

Jeśli jednak zmarły zdecydował się na spisanie testamentu, zarówno krąg uprawnionych do dziedziczenia, jak i wielkość majątku, który otrzymają konkretne, wymienione osoby może być ukształtowany w dowolny sposób. Testator ma bowiem możliwość wskazania jako dziedziczących również osób zupełnie z nim niespokrewnionych. W takiej sytuacji najbliżsi krewni mają możliwość dochodzenia zachowku. Przyjrzyjmy się bliżej temu, czym jest zachowek i komu przysługuje.

Zachowek

Instytucja zachowku ma za zadanie z jednej strony dać każdemu zainteresowanemu możliwość swobodnego dysponowania swoim majątkiem, z drugiej służy zabezpieczeniu praw krewnych testatora. W przypadku, gdy któraś z osób uprawnionych do spadku na mocy przepisów Kodeksu Cywilnego zostanie pominięta w testamencie lub jej udział w masie spadkowej zostanie mocno ograniczony, ma ona możliwość ubiegania się o otrzymanie określonej kwoty pieniędzy.

Uprawnienie do otrzymania zachowku nie przysługuje jednak wszystkim krewnym, którzy dziedziczyliby kodeksowo po zmarłym. Możliwość taką mają jedynie małżonek zmarłego oraz jego zstępni, czyli rodzice, wnuki oraz ich potomstwo, a także rodzice testatora.

Wysokość zachowku jest uzależniona od tego, czy osoba, której on przysługuje, jest zdolna do pracy czy też nie. Jeśli nie, otrzymuje ona 2/3 wartości spadku, jaki przysługiwałby jej w razie dziedziczenia kodeksowego, w przeciwnym razie otrzymuję połowę. 2/3 przysługują również zstępnym, którzy są małoletni.

Zachowek nie będzie jednak należny w każdej sytuacji. W określonych przypadkach testator może wydziedziczyć wybraną osobę z kręgu uprawionych, muszą jednak po temu zachodzić ważne powody: osoba taka uporczywie zachowuje się w sposób sprzeczny z regułami współżycia społecznego, nie realizuje spoczywających na niej prawnych obowiązków względem testatora albo umyślnie popełniła przestępstwo przeciw życiu, zdrowiu, wolności lub czci sporządzającego testament lub jego krewnych.

Do zachowku nie są również uprawione osoby, które złożyły oświadczenie o odrzuceniu spadku lub zrzekły się dziedziczenia. Nie przysługuje on także tym, którzy zostali uznani za niegodnych dziedziczenia, a także osobom, które uzyskały od testatora wcześniejsze darowizny o wartości większej lub równej kwocie ewentualnego zachowku.